Kurkuma: de gezondheidsvoordelen, bijwerkingen en tips

Laatste update: 13 mei, 2019
Kurkuma-1

​Kurkuma is een specerij ​met enorme gezondheidsvoordelen. Daarom wordt het steeds populairder en meer en meer gebruikt.

Kurkuma kan je zelfs helpen om af te vallen!

​Daarom​ lees je in dit artikel alles wat je moet weten over kurkuma! De 10 gezondheidsvoordelen, de bijwerkingen en 5 belangrijke tips!

Lees snel verder.

Wat is kurkuma?

Kurkuma (ook wel geschreven als curcuma) is een specerij uit het oosten. Het is familie van gember. Kurkuma wordt verkregen uit de wortel van de plant Curcuma Longa. In Maleisië wordt het Koenjit genoemd, een naam die ook in Nederland bekend is. We kennen het ook als Geelwortel. Het merendeel van de kurkuma die in Nederland wordt verkocht, is afkomstig uit India.

Kurkuma heeft een mild bittere smaak. De specerij geeft een fel gele kleur en dat kun je terugzien aan kerriepoeder, waar het een bestanddeel van is. Het wordt veel gebruikt in curry’s en andere oosterse gerechten. Het staat bekend om zijn vele geneeskrachtige en gezondheidsbevorderende effecten. Kurkuma wordt dan ook al duizenden jaren medicinaal gebruikt.

De reden dat kurkuma zo gezond is, komt doordat het curcuminoiden bevat. Er zijn drie soorten curcuminoiden, curcumine I, II en III. Curcumine I is de belangrijkste en meest werkzame. Het heeft o.a. een positieve invloed op je cholesterol, ondersteunt een gezond hart- en vaatstelsel en kan bijdragen aan een sterk immuunsysteem.

Het probleem van curcumine

Het lijkt dus een goed idee om vaak kurkuma te gaan gebruiken. Helaas bevat het gewone kurkumapoeder dat je gebruikt om je eten te kruiden, maar 3% curcumine. Je zou er dus erg veel van moeten nemen, om te profiteren van de werking van de stoffen. Je kunt dus een hele lepel kurkuma proberen weg te slikken, maar dat zal je gezondheid niet echt vooruit helpen.

En daar komt nog bij dat je lichaam curcumine niet goed kan opnemen. De moleculen van de curcumine kunnen niet onbeschadigd door de darmwand in het bloed komen. Ook de lever werkt nog tegen, deze breekt curcumine af. Dit zorgt ervoor dat het gebruik van gewone kurkuma als specerij niet voldoende is, als je het wilt toepassen om je gezondheid te verbeteren. De oplossing ligt in kurkuma als supplement.

Het ​Erasmus MC waarschuwt voor het gebruik van Kurkuma bij een borstkankerbehandeling. In recent onderzoek is gebleken dat Kurkuma de werkzame stof tamoxifen kan doen afnemen. Voor meer informatie kun je hier het artikel vinden.

Supplementen

Er is en wordt veel onderzoek gedaan naar de werking van curcumine en hoe we daar het meeste van kunnen profiteren. Over de gezondheidsvoordelen van dit stofje kun je verderop in het artikel meer lezen. Omdat curcumine zo moeilijk opneembaar is voor het lichaam, is er onderzocht wat kan helpen om dit probleem op te lossen.

Curcumine en piperine

Als je een supplement neemt met curcumine, moet het wel mogelijk zijn om dat goed op te nemen. Om dit bevorderen, blijkt dat je curcumine moet combineren met zwarte peper (de stof piperine). Dat verhoogt de opneembaarheid met wel 2000%. Ook moet de concentratie curcuma heel hoog zijn, tussen de 2 tot 4 gram. Zou je dit met kurkumapoeder willen bereiken, dan komt dat neer op 30 gram. Dat is nog wel meer dan een eetlepel.

Het is wel belangrijk om goed op te letten als je een supplement wilt gebruiken met een hoge concentratie van piperine. Ook de opneembaarheid van medicijnen wordt hierdoor verhoogd. Dat betekent dat je lichaam meer van de actieve bestanddelen van een medicijn zal kunnen opnemen, waardoor je dosering dus eigenlijk verhoogd wordt. Dat kan gevaarlijk zijn. Indien je medicijnen neemt, is het dus beter om met je arts te overleggen of je het supplement kunt nemen.

Curcumine en vetten

Curcumine is verder goed oplosbaar in vet. In India wordt kurkuma bij het bereiden van een maaltijd eerst in een pan met hete olie of boter gedaan. Er ontstaan daardoor liposomen, kleine bolletjes vet met daarin de curcumine. Het zou kunnen dat deze vetbolletjes makkelijk door de darmwand gaan. Daarom zijn er ook supplementen die curcumine combineren met een vet.

Hoe kun je zien of een curcumine supplement goed is?

Als je een supplement wilt kopen, dan kun je op de volgende kenmerken letten:

  • De opneembaarheid van de curcumine wordt verhoogd door het gebruik van een vetachtige stof (essentiële oliën uit de kurkumaplant of andere vetten).
  • De opneembaarheid wordt verhoogd door de toevoeging van piperine.
  • Het supplement bevat het C3 complex, dat betekent alleen de curcumoïden curcumine, demethoxycurcumine en bisdemethoxycurcumine.
  • Bevat geen gewone curcumine, die slecht wordt opgenomen, maar vrije ongebonden curcumine (SLCP, solid liquid curcumin particles).

Als er op de verpakking vermeld staat dat er sprake is van een gepatenteerde werking of gesponsord onderzoek, betekent dit niet direct dat het supplement beter is dan andere. Het patent geeft alleen aan dat de samenstelling van dit supplement niet gebruikt mag worden door andere bedrijven.

Het sponsoren van onderzoek zorgt ervoor dat de resultaten vaak niet erg objectief zijn. Sommige bedrijven doen zelf onderzoek naar de werking van hun supplement. Dan is het natuurlijk gemakkelijk om bepaalde gegevens niet mee te nemen in je onderzoek.

Lees als je een supplement koopt altijd goed het etiket. Kijk wat erin zit, houd rekening met de hierboven genoemde kenmerken en als je via internet koopt, kun je ook de reviews lezen die bij het product staan.

De 10 gezondheidsvoordelen van kurkuma

Dat kurkuma zoveel verschillende voordelen heeft voor je gezondheid, lijkt misschien moeilijk te geloven. Toch zijn deze positieve effecten wetenschappelijk onderzocht en bewezen. Kurkuma heeft de volgende voordelen voor je gezondheid:

1. Versterkt het immuunsysteem

Kurkuma-2

Kurkuma ondersteunt je weerstand. Gebruik je kurkuma, dan activeert het je antilichamen. Het stimuleert ook de aanmaak van een bepaald eiwit (CAMP), dat sommige virussen en schimmels kan bestrijden. Kurkuma is ook werkzaam tegen vrije radicalen in het lichaam.

2. Mogelijke werking tegen Alzheimer

Alzheimer heeft een degeneratieve werking op de hersenen. Door deze ziekte worden mensen vergeetachtig en wordt het geheugen steeds slechter. Er bestaat nog geen geneesmiddel dat de ziekte kan voorkomen. Uit onderzoeken blijkt dat ontstekingen en oxidatieve stress een grote rol spelen bij het ontstaan van Alzheimer.

Het blijkt dat curcumine een sterk ontstekingsremmende werking heeft en dat de antioxidanten die het bevat, de cognitieve functies helpt verbeteren bij mensen met Alzheimer. Het helpt het ontstaan van plaque in de hersenen te voorkomen. Dit zijn veelbelovende resultaten, maar er is nog wel meer onderzoek nodig om meer uitspraken hierover te kunnen doen.

3. Verlaagt het LDL cholesterol

Het nemen van curcumine supplementen helpt je cholesterol weer op gezonde niveaus te krijgen. Het LDL cholesterol (dat wordt ook wel het slechte cholesterol genoemd) wordt hierdoor omlaag gebracht en ook het totale cholesterol wordt lager. Dit helpt je hart- en bloedvaten gezond te houden en het risico op hart- en vaatziekten te verkleinen.

4. Helpt bij depressies

Mensen die lijden aan een depressie, zijn gedurende lange tijd somber en voelen geen blijheid of enthousiasme. Wat hen vroeger bezig kon houden, waar ze interesse voor hadden, daar kunnen ze nu geen energie meer voor opbrengen. Een depressie ontstaat onder andere door een disbalans in neurotransmitters noradrenaline en serotonine. Deze stoffen zijn belangrijke boodschappers van de hersenen. Ze helpen je om je goed te voelen en serotonine wordt ook wel het happy hormoon genoemd.

De normale behandelmethode is o.a. het inzetten van antidepressiva. Deze werken in op de neurotransmitters. Dit kan goed werken, maar vaak is er ook sprake van bijwerkingen. Het blijkt dat ook curcumine een positief effect kan hebben in het geval van een depressie. Het heeft in feite dezelfde werking als een antidepressiva. We raden je wel aan, als je last hebt van depressiviteit, om deze niet zelf te gaan behandelen met curcuma supplementen. Vraag altijd advies aan je behandelend arts.

5. Kan hart- en vaatziekten helpen voorkomen

Curcumine kan op meerdere manieren ervoor zorgen dat het risico op hart- en vaatziekten kleiner wordt:

  • Gaat ontstekingen van de vaatwanden tegen
  • Herstelt de elasticiteit van de bloedvaten
  • Vermindert de oxidatieve stress in vaatwanden
  • Ondersteunt het bindweefsel van de bloedvaten
  • Gaat aderverkalking tegen
  • Kan de kans op een hartaanval verkleinen

6. Helpt kanker voorkomen

Kanker ontstaat als cellen in je lichaam ongecontroleerd beginnen te delen. Er zijn veel verschillende soorten kanker (meer dan 100). Het is afhankelijk van de soort en waar deze ontstaat of een patiënt kan overleven of niet. Er wordt veel onderzoek gedaan naar kanker en een genezend middel. Er komt steeds meer wetenschappelijk bewijs dat curcumine werkzaam is tegen kanker.

In laboratoriumtesten komt naar voren dat curcumine kankercellen kan doden (voornamelijk in de borst, maag, dikke darm, pancreas, prostaat en slokdarm). Het kan ook helpen de verspreiding van kankercellen tegen te gaan. Uit onderzoek op dieren maakt men op dat curcumine bij alle drie de stadia van kanker invloed kan uitoefenen: bij de aanleg voor kanker, het ontstaan van kanker en de progressie van kanker. Ook hier is nog meer onderzoek nodig om meer duidelijkheid te krijgen.

7. Werkzaam bij diabetes type 2

Als je diabetes type 2 hebt, is curcumine een nuttig supplement om te nemen. Het helpt om complicaties te voorkomen, die bij diabetes gevaarlijk kunnen zijn. Ook helpt curcumine de bloedsuikerspiegel stabiel houden, wat voor een diabetes patiënt van levensbelang is.

Maar ook mensen die in het voorstadium van diabetes zitten (prediabetes) kunnen voordeel hebben van de werking van curcumine. Prediabetes betekent dat je nog net geen diabetes hebt. Je lichaam wordt steeds ongevoeliger voor insuline en je bloedglucose is hoger dan deze zou moeten zijn. Het is dan echt belangrijk om je levensstijl aan te passen. Dan kan voorkomen worden dat je echt diabetes patiënt wordt. De ontstekingsremmende eigenschappen van curcumine zijn hierbij van belang.

8. Ontstekingsremmende werking

Als er sprake is van een ontsteking, is het lichaam bezig een beschadiging te herstellen. Zo’n beschadiging kan ontstaan door bacteriën, schimmels, virussen of een invloed van buitenaf. Deze ontstekingen zijn meestal kortdurend en herstellen vanzelf weer. Ze zijn een natuurlijk mechanisme van het lichaam en zijn dus ook nuttig.

Toch komen langdurige, chronische ontstekingen steeds vaker voor. Door onze ongezonde levensstijl in het westen zien artsen met grote regelmaat ziektes die door ontstekingen veroorzaakt worden. Denk hierbij aan immuunziekten, astma, kanker, klachten aan het spijsverteringsstelsel, COPD, reuma en hart- en vaatziekten.

Curcumine heeft een sterke ontstekingsremmende werking. Het kan dus een grote bijdrage leveren, aan het verminderen of zelfs genezen van ontstekingen. De werking is volgens wetenschappers vrijwel identiek aan die van gewone medicatie.

9. Beschermt je lichaamscellen

Gedurende je leven verouderen je cellen en kunnen ze beschadigd raken. Dit gebeurt o.a. ook door vrije radicalen. Dit zijn moleculen die een oneven aantal elektronen bij zich hebben. Ze zwerven door je lichaam om dat ene elektron aan te vullen dat ze zelf niet hebben. Vrije radicalen maken contact met jouw lichaamscellen en deze raken daardoor beschadigd.

Je kunt je cellen beschermen door genoeg antioxidanten binnen te krijgen. Curcumine is zo’n antioxidant. Het neutraliseert vrije radicalen, voor ze je cellen kunnen beschadigen. Maar een andere beschermende eigenschap is dat curcumine je eigen antioxidantsystemen activeert, dus op die manier ben je door curcumine dubbel beschermd.

10. Verlicht klachten van PDS en andere problemen met de spijsvertering

PDS (het prikkelbare darmsyndroom) is een veelgehoorde klacht. Veel mensen lopen rond met darmklachten (buikpijn, darmkrampen, diarree of verstopping), waarvoor geen oorzaak gevonden kan worden. Er wordt vaak gezegd dat je er maar mee moet leren leven en er wordt medicatie voorgeschreven die de symptomen kan verminderen. Soms kan de voeding aangepast worden, waardoor je minder klachten hebt.

Curcumine kan ook helpen de vervelende gevolgen van PDS te verminderen. Het is al heel lang bekend als middel dat goed werkt bij spijsverteringsproblemen. Het helpt tegen darmkrampen en kan pijn in de darmen doen afnemen.

Ook bij andere klachten, zoals de ziekte van Crohn, bij maagzweren en ontstekingen aan de darmwand, kan curcumine helpen. Uit onderzoek kwam naar voren dat bij 25 mensen met een maagzweer, die 12 weken lang een curcumine supplement nam, driekwart van de mensen na 12 weken van zijn maagzweer af was. 

Onderzoek naar de effecten van curcumine

Kurkuma-3

De meeste onderzoeken naar de werking van curcumine zijn gedaan op proefdieren of in vitro (alleen getest op cellen in reageerbuisjes). Dat betekent dat er niet daadwerkelijk onderzocht is, wat de invloed is op mensen in allerlei omstandigheden (leeftijd, geslacht, leefstijl enzovoorts). De onderzoeken die wel gedaan zijn, waren erg kleinschalig.

Uit al deze onderzoeken kwamen wel resultaten naar voren die erg positief waren, met nog meer gezondheidsvoordelen dan hier eerder genoemd werden. Het is alleen wel de vraag of deze resultaten echt bewezen kunnen worden. Enkele gezondheidsvoordelen zijn:

  • Helpt bij ​afvallen
  • Positieve invloed op ME
  • Vermindert leukemie
  • Helpt bij alvleesklierontsteking
  • Vermindert spierpijn en spierschade
  • Werkt pijnstillend, vooral bij chronische pijn

Mogelijke bijwerkingen van kurkuma

Curcumine is veilig om als supplement te nemen. In enkele gevallen wordt het afgeraden om het te gebruiken:

  • Tijdens de zwangerschap: Het is niet bekend of en hoe curcumine de zwangerschap kan beïnvloeden. Het is mogelijk dat curcumine een stimulerende werking op de baarmoeder heeft, en dat kan een risico voor de zwangerschap opleveren. Ook is niet bekend wat de invloed is op borstvoeding. Er is nog niet genoeg onderzoek gedaan, dus het is beter om het niet te nemen als je zwanger bent of je kind borstvoeding wilt geven.
  • Bij galblaasproblemen: Als je last hebt van galstenen, kan curcumine in hoge doseringen de klachten verergeren en meer galstenen veroorzaken.
  • Bloedverdunners: Indien je bloedverdunnende medicijnen gebruikt, is curcumine niet goed om te gebruiken. Het kan namelijk de bloedstolling vertragen.

Het is ook mogelijk dat je op kurkuma als supplement reageert door de volgende oorzaken:

Toevoegingen aan het supplement

Je reageert niet op de curcumine, maar op de vulstoffen die erin gedaan zijn. Dit zijn stoffen die alleen dienen om de capsule te vullen en de curcumine te omhullen. Deze hebben verder geen enkele werking, maar kunnen wel een reactie veroorzaken.

Bekende vulstoffen zijn bijvoorbeeld: Tarwe, rogge, cassavezetmeel

De ingrediënten worden niet eens altijd vermeld. Een kurkuma supplement kan dus gluten bevatten, zonder dat dit op de verpakking staat.

Gevoelig voor curcumine

Er is onderzoek gedaan naar veilig gebruik van curcumine. De meeste supplementen bevatten 1 tot 4 gram curcumine en dat is een veilige dosering. Er zijn echter mensen die een milde reactie kunnen krijgen als ze meer dan een gram curcumine nemen. De meest gehoorde klachten zijn spijsverteringsklachten als diarree, brandend maagzuur, misselijkheid en winderigheid. Je kunt ook last krijgen van hoofdpijn.

Wie hier last van heeft, reageert op een stof waaraan het lichaam niet gewend is. Het kan zijn dat je er een paar dagen last van hebt, waarna het beter wordt. Je hoeft in ieder geval niet bang te zijn, dat het gebruik van curcumine slecht voor je is. Blijven je klachten aanhouden, dan is het beter om een supplement te nemen met een lagere dosering.

Te hoge doseringen

Bij een te hoge dosering (meer dan 8 gram per dag) is het mogelijk dat je huiduitslag krijgt, een droge mond en klachten aan de spijsvertering. Indien je langere tijd zulke hoge doseringen neemt, kan je schade oplopen aan de lever. Dit soort hoge doseringen curcumine zijn daarom af te raden.

De 5 tips voor het gebruik van kurkuma

Het gebruik van kurkuma is niet moeilijk maar met deze 5 tips wordt het nog makkelijker:

Kurkuma-4

Tip 1: Geen echte plant gebruiken

Als je echt gebruik wilt maken van kurkuma vanwege de helende werking, dan is het niet aan te raden zelf een kurkuma plant in je tuin te zetten en daar de wortel van te gebruiken. Sierplanten hebben namelijk geen geneeskrachtige werking en er zijn 75 verschillende soorten van de kurkuma plant. Ze hebben niet allemaal dezelfde werking en geneeskracht.

Tip 2: Rauw is het giftig

Eet geelwortel (kurkuma) nooit rauw, het is giftig.

Tip 3: Goed voor de huid

Kurkuma heeft een reinigende werking. Neem je kurkuma in, dan helpt het de bacteriehuishouding in balans te brengen. Voor uitwendig gebruik zijn er crèmes met kurkuma, die de huid voeden en hydrateren. Een eenvoudig middeltje tegen een geïrriteerde huid of acne, is curcuma mengen met wat water en deze pasta erop smeren.

Tip 4: Bij keelpijn

Heb je last van keelpijn? Meng kurkumapoeder met honing en neem dit middeltje om de keel te smeren.

Tip 5: Makkelijke recepten

Snelle recepten om in de keuken meer kurkuma te gebruiken:

Smaakvolle smoothies: voeg kurkuma aan je gezonde smoothie toe, door het te mengen met een eetlepel kokosolie.

Kleur en smaak aan je salade: Meng kurkuma met olijfolie en sprenkel dat over je salade.

Gouden melk: Drink deze lekkere melk en boost je gezondheid. Het werkt ontgiftend en helpt ontstekingen tegen te gaan.

  • Maak een kurkuma pasta van een theelepel kurkuma, 50 ml water en een halve theelepel zwarte peper.
  • Verwarm 250 ml (plantaardige) melk en doe daar de kurkuma pasta bij met de een theelepel kokosolie en een eetlepel honing.
  • Naar smaak kun je hier nog gemberpoeder, kaneel of kardamompoeder bij doen.